Yeşil Çatı


Son yıllarda giderek önemli bir çevre sorunu haline gelen küresel ısınmaya karşı verilen savaşta en önemli etkenlerden birinin yeşil alanların korunması olduğu biliniyor. Bu olanağın giderek azaldığı hızla yapılaşan kentlerde, park ve bahçelere ek olarak, çatı, teras, garaj üstü gibi yapı bölümlerinin de yeşil alanlara katılması, sadece estetik görünüm açısından değil, çevre bilinci bakımından da giderek önem kazanıyor. Kent içinde bulunması gereken yeşil alanlar, iskan fonksiyonlarının ve işyerlerinin yoğun baskısına dayanamayarak, yerlerini beton yapılara terk ettiler. Hava kirliliği birçok kentin temel sorunu haline geldi. Giderek çoğalan yüksek yapılar, hava sirkülasyonunu engelleyerek, kirlilikle birlikte havanın ısınmasına da neden oldular. Kentlerde ve endüstri alanlarında su kullanımı artarken, betonlaşma sonucu yağmuru emecek toprağın azalması, kentlerin atık su sistemlerinin daha çok yüklenmesine yol açtı. Yetersiz hale gelen alt yapılarından ötürü birçok kent su baskınlarıyla boğuşmak zorundadır. Bu duruma karşı en etkili çarelerden biri, yitirilmiş olan bitki alanlarının, kendilerini yok eden yapıların üzerinde yeniden elde edilmesi, yani çatıların yeşillendirilmesidir. Bu tür uygulamalar Almanya gibi bazı gelişmiş ülkelerde zorunlu bir imar kuralı olarak uygulanıyor. Yeşil çatı sistemini düz veya eğimli çatıların yeşillendirilmesinde mükemmel çözüm olarak önerilir.

İnstensif (yoğun), ekstensif (seyrek) yeşil çatılar: Çatı bahçelerinin meydana getirilmesinde geçerli iki ana yöntem intensif (yoğun) ve ekstensif (seyrek) yeşillendirmedir. İntensif yeşillendirme sisteminde bol toprak kullanılır, çatı üzerinde bodur ağaçların yetiştirilmesi bile mümkün olur. İntensif sistemin çatıya verdiği yük genellikle 300 kg/m2 civarındadır. Bu sistem, ancak önceden bu amaçla tasarlanmış yapılarda kullanılabilir. Ayrıca intensif çatı bahçeleri sürekli bakım altında tutulmalıdır. Ekstensif yeşillendirme ile hafif çatı bahçeleri elde edilebilir. Kullanılan özel malzeme ve yöntemler sayesinde, çatıya verilen yük, 100 kg/m2'nin altındadır. Diğer bir deyişle önceden çakıl, beton karo kaplanmış bir düz çatı veya kiremit kaplı bir eğik çatı, bu malzemeler kaldırılarak yeşillendirilirse, yapıya verilen yük artmaz. Ayrıca ekstensif olarak yeşillendirilen çatılar yılda en çok bir veya iki bakım gerektirirler. Ondugreen sisteminde ekstensif yeşillendirme yöntemleri kullanılmaktadır.

NEDEN YEŞİL ÇATI ?

Atık su miktarı azalır
Yeşil çatı tasarımında seçilen sistemin özelliklerine göre çatıdan atılması gereken su miktarından %90'a kadar tasarruf etmek mümkündür. Bu suretle, yapıda veya şehir şebekesinde kullanılan atık su boruları daha az yüklenir. Aynı çapta boru ile daha çok birime hizmet verilebilir veya daha küçük boru çapları kullanılarak malzemeden tasarruf sağlanır.

Çevrenin iklim özellikleri değişir 
Bitkilerin nefes alma özellikleri oksijen miktarının artmasına neden olur. İnşaat ve trafik yoğunluğu yüksek şehir bölgelerindeki çatıların yeşillendirilmesiyle, hava temizliği sağlanır. Daha çok yağış alan, yazları daha serin kalan yaşanabilir çevreler meydana gelir.

Daha az tozlu çevreler yaratılır
Yeşil çatılar, atmosferde bulunan toz partiküllerinin filtre edilmesine yardımcı olur. Nitratlar gibi havada veya yağmur sularında mevcut olan ve çevreye zarar veren maddeler emilerek toprağa iletilir.

Çatının ısı yalıtımı artar
Yeşil çatılar ısı yalıtırlar. Polistren köpüğü ile takviye edilmiş bazı yeşil çatı tipleriyle, çatının ısı yalıtım kapasitesinde %50'ye varan artışlar sağlamak bile mümkündür.

Daha iyi ısı yalıtımı ise, ısıtma ve soğutma enerjilerinden tasarruf demektir.

Çevre gürültüsü azalır
Yeşilliklerle kaplanan yüzeylerin yansıttıkları ses miktarı, diğer çatı yüzeylerine göre 3dB daha düşüktür. Ayrıca çatıdan yapı içine intikal eden gürültü de 8dB kadar azaltılabilir. Bu husus, hava limanları, otoyollar gibi gürültülü bölgelerin yakınında bulunan yapılar için önemli avantaj sağlar.

Su yalıtımının daha uzun ömürlü olması sağlanır
Yeşil çatı sistemi, kışın dondurucu soğukların yapıya etkimesine engel olur, yazın yapı kabuğunun ısınmasını önler. Bu suretle su yalıtım malzemeleri hem aşırı ısı farklarından, hem de zararlı ultraviyole ışınlarından ve mekanik darbelerden daha iyi korunur, daha uzun süre görev yapabilirler.

Yeni kullanım alanları elde edilir
Çakıl kaplı teras çatıların yerine, bitki alanlarıyla kombine edilmiş yaşanabilir dış mekanlar elde edilebilir. Şehir merkezleri gibi doğal ortamların yok veya çok kısıtlı olduğu çevreler için çatılar, bahçe fonksiyonu görebilecek tek yapı bölümüdür.

Doğal ortam güzellik demektir
Ortak yeşil alanların yetersiz olduğu günümüzün kentlerinde açıkça hissedilen doğal ortam eksikliği, çatıların yeşillendirilmesiyle önemli ölçüde giderilebilir. Mevcut kent dokularına yapılabilecek en olumlu katkı, kent yapılarının çoğunlukla estetikten yoksun çatılarına, doğanın güzelliklerini getirmektir.

TEMEL KATMANLAR

  • Bitkiler bir sistem dahilinde uygulandığı taktirde, yıllarca bozulmadan yaşayabilen ve bölgenin iklimsel özellikleriyle uyum içinde yapıya özel karakterler veren bitki türleri, bu konuda uzman araştırma enstitüleri tarafından yapılan deneyler sonucunda elde edilmiştir ve çatı yeşillendirilmesinde bunlar kullanılır.
  • Bitki taşıyıcı tabaka sistem toprakları gibi özel malzemelerle oluşturulan alt yapılar, seçilen bitkinin tüm besin ihtiyaçlarını karşılar, bitkilerin uzun yıllar kendilerini yenileyerek canlı ve güzel kalmasını sağlar.
  • Filtre ve drenaj tabakası üst katmanlardan gelen ve bir filtre tabakası tarafından süzülen yağmur suları, bir yandan yağmursuz günler için depolanmalı, ancak birikme fazla ise, bitkilerin çürümesini önlemek amacıyla, drene edilerek atılabilmelidir.
  • Mekanik etkilere karşı koruyucu tabaka çürümeye dayanıklı özel keçeler, kök tutucu katmanları ve su yalıtım tabakalarını mekanik etkilere karşı korurlar. Koruyucu tabakaları normların gerektirdiği basınç mukavemetine ve bu konuda yetkili kuruluşlarca verilen kalite belgelerine sahiptir.
  • Kök tutucu tabaka bitki köklerinin su yalıtım katmanlarına zarar vermesi mutlaka önlenmelidir. Bu amaçla ya özel kök tutucu tabakalar ya da kendini köklere karşı koruyan su yalıtımları kullanılır.
  • Su yalıtımı ve çatı konstrüksiyonu çatı yeşillendirmesinin en önemli ön şartı, iyi bir su yalıtımının ve yeterli taşıyıcılığı olan sağlam bir çatı konstrüksiyonunun varlığıdır. Bu durumda başta Geomemnbran sınıfı membranlar ve ardından da bitüm esaslı SBS oranı yüksek membranlarla yalıtımı elde edilebilmektedir.